B52club@b52club
Subscribe (RSS)Issue
Cảnh giác mã QR giả mạo khi thanh toán và đăng nhập B52club
In this issue7
Mã QR là một trong những phát minh tiện lợi nhất mà ta dùng mỗi ngày mà ít khi nghĩ tới. Quét để xem thực đơn, quét để chuyển khoản, quét để đăng nhập. Nhưng chính sự tiện lợi ấy khiến nó trở thành công cụ yêu thích của kẻ lừa đảo. Mình có một nhận xét hơi lạ: đường dẫn bằng chữ ít nhất còn cho ta đọc được vài ký tự, còn mã QR là một ô vuông bí ẩn mà mắt người không thể đọc. Bạn chỉ biết nó đi đâu sau khi đã quét. Lá thư này nói về QR giả mạo khi thanh toán và đăng nhập các dịch vụ như B52club, và cách tự bảo vệ bằng vài thói quen nhỏ.

Ảnh: Blond Fox / Unsplash
Quishing là gì
Quishing là lừa đảo bằng mã QR, ghép từ chữ QR và phishing. Kẻ gian tạo một mã QR dẫn tới trang giả mạo, rồi tìm cách khiến nạn nhân quét. Trang giả thường mô phỏng trang đăng nhập hoặc trang thanh toán thật, thu thập tên đăng nhập, mật khẩu, mã xác minh, hoặc dẫn tới nơi tải phần mềm độc hại.
Vì sao hiệu quả? Thứ nhất, bộ lọc thư rác và phần mềm bảo mật khó đọc nội dung bên trong một hình ảnh. Thứ hai, người dùng thường quét bằng điện thoại cá nhân, có khi ngoài mạng an toàn của công ty hay gia đình. Thứ ba, người ta quét theo phản xạ, vì đã quen rằng mã QR đồng nghĩa tiện lợi.
Những cách kẻ gian đưa mã QR giả vào đời sống
Cách đáng chú ý nhất là dán đè. Kẻ gian in một mã QR giả rồi dán lên mã QR thật tại quán, bàn thanh toán, cột thông báo, thậm chí tem dán trên xe công cộng. Mã mới nằm khít lên mã cũ, nhìn gần như không phân biệt được. Bạn quét, tưởng chuyển tiền cho cửa hàng nhưng tiền đi thẳng vào tài khoản của người khác.
Cách thứ hai là gửi qua tin nhắn, email hay mạng xã hội với lời mời "quét để nhận ưu đãi", "quét để xác minh tài khoản" hay "quét để khôi phục đăng nhập". Cách thứ ba là mạo danh thông báo bảo mật: một thư giả tên nhà cung cấp, kèm mã QR nói rằng cần quét để bật xác minh hai lớp. Cách thứ tư là qua điện thoại hoặc trò chuyện, người lạ gửi ảnh mã QR và bảo bạn quét để "nhận hỗ trợ" hay "hoàn tiền".
Với một nền tảng giải trí như B52club, kịch bản dễ gặp là tin nhắn giả mạo mời quét mã để nhận ưu đãi hoặc đăng nhập nhanh. Hãy nhớ rằng nền tảng chính thức sẽ hướng dẫn bạn ngay trong ứng dụng chính thức, không cần bạn quét mã từ tin nhắn lạ.
Cách kiểm tra đích đến trước khi bấm
Mình có một quy trình bốn bước, mất chưa đến mười giây.
Bước một, xem bản xem trước. Hầu hết ứng dụng camera và trình quét hiện nay hiển thị đường dẫn mà mã chứa trước khi mở. Đừng bấm ngay, hãy đọc. Bước hai, đọc tên miền, tức là phần ngay trước dấu gạch chéo đầu tiên sau phần đầu địa chỉ. Đó là phần quyết định bạn đang ở đâu. Hãy tìm lỗi chính tả, ký tự thay thế như số một thay chữ l, phần thêm vào như dấu gạch nối hoặc từ lạ, đuôi tên miền khác thường.
Bước ba, cảnh giác với đường dẫn rút gọn. Chúng che giấu đích đến thật. Nếu mã chứa đường dẫn rút gọn mà bạn không có lý do tin tưởng, đừng mở. Bước bốn, so với nguồn chính thức: mở ứng dụng hoặc gõ tay địa chỉ bạn đã biết, thay vì đi theo mã. Với B52club, cách an toàn nhất là vào thẳng ứng dụng chính thức hoặc địa chỉ bạn đã lưu từ nguồn đáng tin.
Khi đã mở một trang, hãy kiểm tra lần nữa thanh địa chỉ. Một trang đăng nhập hay thanh toán thật sẽ có tên miền đúng. Trang đòi mật khẩu hoặc mã xác minh ngay sau khi quét từ một nguồn lạ là dấu hiệu nên dừng.
Quy tắc khi thanh toán bằng mã QR
Với mã QR tại quầy hoặc quán, hãy kiểm tra xem mã có bị dán đè không bằng cách chạm nhẹ vào mép xem có lớp giấy chồng lên. Sau khi quét, kiểm tra tên người nhận hiển thị trong ứng dụng thanh toán và so với tên cửa hàng. Kiểm tra số tiền trước khi xác nhận. Nếu tên người nhận là cá nhân lạ mà bạn đang trả cho một cửa hàng, hãy dừng lại và hỏi.
Với giao dịch lớn, hãy cân nhắc cách khác thay vì quét mã. Và không bao giờ quét mã do người lạ gửi để "nhận tiền", vì nhận tiền không bao giờ đòi bạn quét mã hay nhập mã PIN.
Quy tắc khi đăng nhập bằng mã QR
Một số dịch vụ cho phép đăng nhập bằng cách quét mã hiển thị trên màn hình khác để xác nhận trên điện thoại. Cơ chế này hợp pháp nhưng cũng bị lợi dụng: kẻ gian gửi mã đăng nhập của họ cho bạn, bạn quét và xác nhận, vô tình cho phép thiết bị của họ vào tài khoản của bạn. Quy tắc là chỉ quét mã đăng nhập khi chính bạn vừa khởi tạo nó trên thiết bị của mình, trên màn hình bạn đang nhìn. Nếu ai đó gửi mã cho bạn qua tin nhắn hoặc ảnh, đừng quét.
Thói quen phòng ngừa
Giữ hệ điều hành và ứng dụng cập nhật. Bật tính năng cảnh báo trang độc hại của trình duyệt. Dùng trình quản lý mật khẩu, vì nó chỉ tự điền ở đúng tên miền đã lưu, và nếu nó không tự điền thì đó là dấu hiệu bạn đang ở trang lạ. Bật xác minh hai lớp. Và tập thói quen hỏi: ai đưa mã này cho mình, tại sao, mình có cần quét không?
Nếu đã lỡ quét và nhập thông tin, hãy dùng thiết bị an toàn đổi mật khẩu ngay, đăng xuất mọi thiết bị, liên hệ ngân hàng nếu có thông tin tài chính bị lộ, báo cho kênh hỗ trợ chính thức và cơ quan chức năng nơi bạn sống.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm
Nội dung này chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi cư trú và chỉ tham gia khi hợp pháp. Coi B52club là giải trí, đặt giới hạn thời gian và ngân sách trước khi bắt đầu, và dừng khi thấy mệt hay căng thẳng. Đừng bao giờ vội vàng quét mã hay chuyển tiền dưới áp lực của ưu đãi giới hạn thời gian. Nếu khó kiểm soát, hãy tìm hỗ trợ từ người tin cậy hoặc chuyên gia. Bạn tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Tham khảo thông tin tại B52 club.
About the writer
B52club
@b52club51 posts
Các loạt thư của B52club về tài khoản, thiết bị và nhịp sử dụng, gửi tới người đọc từ đủ 18 tuổi, đọc dần từng lá.
