Skip to content

Issue

Nhận biết dấu hiệu thiết bị bị theo dõi khi dùng B52club

Updated 5 min readReply

In this issue7
  1. Spyware và stalkerware là gì
  2. Những triệu chứng đáng để ý
  3. Kiểm tra từng ngăn: quyền, ứng dụng, quản trị
  4. Quét và gỡ
  5. Khôi phục khi nghi nhiễm
  6. Thói quen phòng ngừa
  7. Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm

Trong cuốn sổ của mình có một trang chỉ ghi toàn dấu hỏi: "Sao máy nóng thế?", "Pin đâu mất rồi?". Phần lớn những dấu hỏi ấy hóa ra vô hại, do ứng dụng chạy nền hoặc do trời nóng. Nhưng thỉnh thoảng, đằng sau là một phần mềm lạ đang lặng lẽ đọc những gì bạn làm. Nếu bạn dùng B52club hay bất kỳ nền tảng nào cần đăng nhập, thiết bị của bạn chính là cánh cửa, và bài này là cách mình kiểm tra cánh cửa ấy.

Nhận biết dấu hiệu thiết bị bị theo dõi khi dùng B52club

Ảnh: Krsto Jevtic / Unsplash

Spyware và stalkerware là gì

Spyware là phần mềm theo dõi cài lén lên thiết bị để thu thập thông tin: tin nhắn, vị trí, mật khẩu gõ vào, ảnh chụp màn hình. Stalkerware là nhánh gần gũi hơn, thường do người quen biết cài, như người yêu cũ, người thân kiểm soát, đồng nghiệp, và hay được quảng cáo dưới danh nghĩa "giám sát gia đình". Điểm chung là chúng được thiết kế để ẩn mình, đôi khi dùng tên ứng dụng vô thưởng vô phạt như "Dịch vụ hệ thống" hay "Cập nhật".

Rủi ro với một tài khoản giải trí khá rõ: thông tin đăng nhập, mã xác thực, thông báo giao dịch đều có thể bị đọc. Vì vậy bảo vệ thiết bị là một phần của bảo vệ tài khoản, không tách rời.

Những triệu chứng đáng để ý

Không có dấu hiệu nào một mình chứng minh được máy bị theo dõi. Hãy xem chúng như những mảnh ghép, càng nhiều mảnh trùng nhau, càng nên kiểm tra kỹ.

Pin tụt nhanh bất thường dù thói quen dùng không đổi. Máy nóng ngay cả khi để yên, màn hình tắt. Dung lượng dữ liệu di động tăng vọt mà bạn không rõ dùng vào đâu. Máy khởi động chậm, hay tự khởi động lại, hoặc sáng màn hình lúc không ai chạm. Xuất hiện ứng dụng bạn không nhớ cài, hoặc ứng dụng có biểu tượng trống, tên lạ. Có tiếng nhiễu hoặc tiếng lách cách khi gọi điện, dù mình cần thận trọng vì nguyên nhân thường là sóng yếu. Tài khoản báo có đăng nhập từ thiết bị hay vị trí bạn không nhận ra. Người khác biết những điều lẽ ra bạn chưa hề nói với ai.

Mình ghi cả hai vế như vậy cố ý. Đừng hoảng chỉ vì một dấu hiệu đơn lẻ. Cũng đừng bỏ qua khi các dấu hiệu chồng lên nhau.

Kiểm tra từng ngăn: quyền, ứng dụng, quản trị

Hãy làm theo thứ tự, ghi lại những gì thấy.

Danh sách ứng dụng. Vào phần cài đặt, mở danh sách toàn bộ ứng dụng, kể cả ứng dụng hệ thống nếu máy cho phép. Tìm cái gì bạn không nhận ra. Tra tên trong cửa hàng ứng dụng chính thức, nếu không có hoặc mô tả mập mờ thì nên nghi ngờ.

Quyền truy cập. Trong phần quyền riêng tư, xem ứng dụng nào được phép dùng micro, camera, vị trí, danh bạ, tin nhắn, thông báo. Một ứng dụng đèn pin xin quyền đọc tin nhắn là điều cần dừng lại.

Quyền đặc biệt. Trên Android, xem mục "ứng dụng quản trị thiết bị" và "trợ năng"; stalkerware thường lợi dụng hai mục này để tự bảo vệ khỏi việc bị gỡ. Trên iPhone, xem phần hồ sơ cấu hình và quản lý thiết bị, nếu có hồ sơ lạ mà bạn không tự cài thì cần tìm hiểu.

Tài khoản liên kết. Kiểm tra danh sách thiết bị đang đăng nhập trên tài khoản email, tài khoản đám mây và tài khoản dùng cho B52club. Đăng xuất những thiết bị bạn không nhận ra.

Mức dùng pin và dữ liệu. Phần thống kê pin và dữ liệu thường cho thấy ứng dụng nào ngốn nhiều bất thường. Một mục lạ chiếm tỷ lệ cao là manh mối.

Quét và gỡ

Nếu bạn có nghi ngờ, bước tiếp theo là quét bằng một ứng dụng bảo mật uy tín từ cửa hàng chính thức. Đừng tải công cụ "quét miễn phí" từ quảng cáo hay đường dẫn lạ, vì chính chúng nhiều khi là phần mềm độc hại. Cập nhật hệ điều hành lên bản mới nhất, vì các bản cập nhật thường vá lỗ hổng mà phần mềm theo dõi lợi dụng.

Một lưu ý quan trọng về an toàn cá nhân: nếu bạn nghi người quen cài stalkerware, việc gỡ nó đột ngột có thể báo cho người đó biết. Trong tình huống có nguy cơ bạo hành hay kiểm soát, hãy cân nhắc liên hệ tổ chức hỗ trợ hoặc cơ quan chức năng trước, và dùng một thiết bị khác an toàn để thay đổi mật khẩu.

Khôi phục khi nghi nhiễm

Khi dấu hiệu rõ ràng, hãy đi theo thứ tự này.

Thứ nhất, dùng một thiết bị sạch khác để đổi mật khẩu cho email, tài khoản đám mây, ngân hàng và tài khoản B52club. Thứ tự đúng là email trước, vì ai nắm email có thể đặt lại gần như mọi thứ. Thứ hai, bật xác thực hai lớp ở mọi nơi có thể và đăng xuất khỏi mọi phiên cũ. Thứ ba, sao lưu những gì thật sự cần, chỉ ảnh, tài liệu, danh bạ, không sao lưu ứng dụng. Thứ tư, khôi phục cài đặt gốc rồi thiết lập như máy mới, không phục hồi toàn bộ từ bản sao lưu cũ nếu bản đó có thể đã chứa phần mềm lạ. Thứ năm, cài lại ứng dụng từ cửa hàng chính thức, cấp quyền tối thiểu.

Sau đó, theo dõi vài tuần: pin, nhiệt độ, thông báo đăng nhập. Nếu bạn thấy tiền hoặc thông tin bị đụng chạm, hãy liên hệ ngân hàng và bộ phận hỗ trợ của nền tảng càng sớm càng tốt.

Thói quen phòng ngừa

Đặt mã khóa màn hình dài, không chia sẻ cho ai. Không cho người khác cầm máy đã mở khóa quá lâu. Không cài ứng dụng từ tệp tải ngoài cửa hàng chính thức. Cập nhật thường xuyên. Xem lại danh sách ứng dụng và quyền mỗi tháng một lần, ghi vào sổ cùng ngày với buổi rà soát tài chính. Việc này tốn mười phút, đổi lại là sự yên tâm mỗi khi mở ứng dụng.

Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm

Nội dung này chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú và chỉ tham gia khi việc đó hợp pháp ở đó. Xem mọi hoạt động trên B52club như giải trí, không phải cách kiếm thu nhập hay giải quyết khó khăn tài chính. Luôn đặt giới hạn thời gian và ngân sách trước khi bắt đầu, dừng lại khi cảm thấy mệt hoặc căng thẳng, và nếu thấy khó kiểm soát, hãy chia sẻ với người tin cậy hoặc tìm đến hỗ trợ chuyên môn. Mỗi người tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.

Tham khảo thông tin tại B52 club.

About the writer

B52club

@b52club51 posts

Các loạt thư của B52club về tài khoản, thiết bị và nhịp sử dụng, gửi tới người đọc từ đủ 18 tuổi, đọc dần từng lá.

Replies

0

No replies yet. Start the conversation.

Write a reply

Replies are reviewed before they appear. Only a name is needed, no account or email.

Plain text, up to 2,000 characters. Be kind; see the guidelines.

More from B52club

View publication