B52club@b52club
Subscribe (RSS)Issue
Nhận diện lừa đảo deepfake giọng nói mạo danh tổng đài B52club
In this issue7
Có một thời, nhận ra giọng người quen trong điện thoại là cách xác minh đáng tin nhất mà ta có. Mẹ gọi, ta biết ngay là mẹ. Nhân viên chăm sóc khách hàng gọi bằng giọng dịu dàng chuyên nghiệp, ta thấy yên tâm. Bây giờ thì điều đó không còn chắc nữa. Công nghệ tạo giọng nói giả đã đủ tốt để một đoạn ghi âm ngắn có thể bị bắt chước khá giống. Lá thư tuần này nói về deepfake giọng nói và cách ta tự bảo vệ khi có cuộc gọi tự xưng là tổng đài B52club.

Ảnh: Georg Bommeli / Unsplash
Deepfake giọng nói là gì
Deepfake giọng nói là âm thanh được tạo hoặc chỉnh sửa bằng trí tuệ nhân tạo để nghe giống một người cụ thể, hoặc để tạo ra một giọng "nhân viên" nghe rất chuyên nghiệp. Chỉ cần một đoạn mẫu vài chục giây, có thể lấy từ video đăng công khai, tin nhắn thoại hay cuộc gọi trước đó, phần mềm có thể tạo giọng nói đọc bất kỳ văn bản nào.
Cần nói rõ: không phải cuộc gọi lạ nào cũng là deepfake. Phần lớn lừa đảo qua điện thoại vẫn do người thật gọi, đọc kịch bản. Nhưng công cụ giọng nói nhân tạo làm cho kịch bản thêm thuyết phục và có thể gọi hàng loạt. Điều ta cần không phải là "nghe ra đó là giả", vì tai người không đáng tin trong chuyện này, mà là một quy trình kiểm tra không phụ thuộc vào việc giọng nghe có thật hay không.
Kịch bản kẻ gian hay dùng
Dù công nghệ mới, cốt truyện thì cũ. Mình tóm lược mấy kịch bản phổ biến, chỉ để bạn nhận ra khuôn mẫu.
Kịch bản một là "tài khoản bất thường". Người gọi tự xưng là bộ phận bảo mật, nói tài khoản của bạn bị đăng nhập lạ và cần xác minh gấp, nếu không sẽ bị khóa. Kịch bản hai là "hoàn tiền" hay "trúng ưu đãi": họ nói bạn được nhận một khoản, chỉ cần đọc mã gửi về điện thoại để nhận. Kịch bản ba là "lỗi giao dịch": họ nói có khoản bị treo, yêu cầu bạn làm theo hướng dẫn trên ứng dụng hoặc cài một phần mềm hỗ trợ từ xa. Kịch bản bốn là mạo danh người thân hay đồng nghiệp, giọng giống hệt, nhờ giúp gấp một việc liên quan tới tài khoản hoặc chuyển tiền.
Điểm chung của tất cả: tạo ra áp lực thời gian, đòi một thông tin hoặc hành động nhạy cảm, và yêu cầu bạn giữ bí mật hoặc đừng cúp máy.
Dấu hiệu nhận biết
Không có dấu hiệu nào đảm bảo, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc là chuông báo động.
Về nội dung: họ gọi mà bạn không hề yêu cầu hỗ trợ. Họ thúc giục, dọa hậu quả nếu chậm trễ. Họ hỏi mật khẩu, mã xác minh, thông tin thẻ hoặc yêu cầu bạn cài ứng dụng điều khiển từ xa. Họ muốn bạn chuyển bất cứ khoản gì "để xác minh" hay "để mở khóa". Họ cấm bạn gác máy để hỏi lại người khác.
Về âm thanh: nhịp nói đều bất thường, ngắt nghỉ gượng, thiếu hơi thở tự nhiên, đôi khi có tiếng rè kim loại nhẹ hoặc phát âm một số từ lạ. Câu trả lời cho câu hỏi bất ngờ hơi chậm hoặc lệch đề. Nhưng xin lưu ý, các công cụ ngày càng tốt, nên đừng dựa vào việc nghe ra khác thường.
Về số gọi đến: số có thể bị làm giả hiển thị giống số tổng đài chính thức. Vì vậy một số trông đúng cũng không chứng minh gì.
Quy tắc vàng: gác máy và gọi lại qua kênh chính thức
Đây là điều mình muốn bạn nhớ nhất. Khi một cuộc gọi đòi bạn làm điều gì liên quan đến tài khoản, hãy gác máy, rồi tự mình liên hệ lại qua kênh chính thức. Kênh chính thức là kênh bạn tự tìm trong ứng dụng B52club chính thức hoặc thông tin liên hệ được công bố trên nền tảng, không phải số mà người gọi đọc cho bạn, cũng không phải liên kết trong tin nhắn họ gửi.
Tại sao quy tắc này hiệu quả? Vì nó không đòi bạn phán đoán giọng thật hay giả. Bạn chủ động mở kênh, nên kẻ gian không thể chen vào. Nếu cuộc gọi ban đầu là thật, bộ phận hỗ trợ sẽ xác nhận. Nếu giả, bạn đã thoát. Gác máy không bao giờ là bất lịch sự khi an toàn tài khoản đang ở trong tầm tay.
Một biến thể cho người thân: thống nhất với gia đình một câu hỏi bí mật hoặc từ khóa riêng chỉ người nhà biết, dùng khi có cuộc gọi nhờ gấp. Và gọi lại số đã lưu của người ấy trước khi làm gì.
Không bao giờ chia sẻ OTP
Mã xác minh một lần chỉ có một mục đích: chứng minh chính bạn đang thực hiện hành động. Không nhân viên thật nào cần bạn đọc nó ra qua điện thoại. Nếu ai đó yêu cầu, bất kể lý do nghe hợp lý đến đâu, đó là dấu hiệu lừa đảo. Mã đến khi bạn không yêu cầu nghĩa là có người đang cố đăng nhập hoặc thao tác tài khoản của bạn. Đừng đọc nó, hãy đổi mật khẩu bằng thiết bị an toàn và xem lại các thiết bị đang đăng nhập.
Tương tự, đừng cung cấp mật khẩu, mã khôi phục, câu trả lời bảo mật hay mã thẻ. Và đừng cài ứng dụng chia sẻ màn hình theo hướng dẫn của người gọi, vì đó là cách họ nhìn thấy mọi thứ trên máy bạn.
Nếu đã lỡ làm theo
Bình tĩnh và hành động nhanh theo thứ tự. Một, ngắt kết nối mạng nếu đã cài thứ lạ, rồi gỡ ứng dụng đó. Hai, dùng thiết bị sạch đổi mật khẩu tài khoản B52club, email liên kết và các tài khoản quan trọng khác, bật xác minh hai lớp. Ba, liên hệ ngân hàng nếu có thông tin thẻ hay tài khoản bị lộ để được khóa hoặc theo dõi. Bốn, báo với kênh hỗ trợ chính thức của nền tảng. Năm, trình báo cơ quan chức năng ở nơi bạn sống và lưu lại bằng chứng như số gọi, thời gian, ảnh chụp tin nhắn. Sáu, nói với người thân, vì cảm giác xấu hổ không nên giữ bạn im lặng, bất cứ ai cũng có thể bị lừa.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm
Nội dung này chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi cư trú và chỉ tham gia khi hợp pháp. Xem B52club là giải trí, đặt giới hạn thời gian và ngân sách trước, và dừng khi thấy căng thẳng. Sự tỉnh táo là lá chắn tốt nhất, nên đừng quyết định gì quan trọng khi đang bị thúc ép qua điện thoại. Nếu khó kiểm soát, hãy tìm hỗ trợ từ người tin cậy hoặc chuyên gia. Bạn tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
About the writer
B52club
@b52club51 posts
Các loạt thư của B52club về tài khoản, thiết bị và nhịp sử dụng, gửi tới người đọc từ đủ 18 tuổi, đọc dần từng lá.
