Skip to content

Issue

Phân biệt nghiện hành vi và giải trí lành mạnh quanh B52club

Updated 5 min readReply

In this issue7
  1. Nghiện hành vi là gì
  2. Tiêu chí phân biệt cơ bản
  3. Thang tự đánh giá nhanh
  4. Dấu hiệu leo thang
  5. Ranh giới giữa giải trí và mất kiểm soát
  6. Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
  7. Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm

Có những trang trong cuốn sổ mình không viết cho vui. Trang này là một trong số đó. Giải trí là điều bình thường và tốt, nhưng ranh giới giữa giải trí và mất kiểm soát không luôn rõ ràng, nhất là với những nền tảng trực tuyến như B52club luôn sẵn sàng ngay trong túi. Mình viết bài này không để dán nhãn cho ai, mà để cung cấp vài chiếc thước tự đo, và để nói rõ khi nào nên tìm đến sự giúp đỡ.

Phân biệt nghiện hành vi và giải trí lành mạnh quanh B52club

Ảnh: Brecht Corbeel / Unsplash

Nghiện hành vi là gì

Nghiện hành vi là kiểu gắn bó với một hoạt động khiến người ta tiếp tục dù đã gây hậu quả, và khó dừng dù muốn dừng. Khác với chất như rượu hay thuốc, ở đây không có chất nào đưa vào cơ thể, nhưng cơ chế thôi thúc, mong đợi và khó kiềm chế có nhiều điểm tương đồng. Từ này không dành để tự chẩn đoán. Việc đánh giá chính thức thuộc về chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Điều cần nhớ: giữa "giải trí thoải mái" và "khó kiểm soát" là một dải liên tục, không phải hai ô riêng biệt. Chúng ta có thể di chuyển dọc dải đó theo thời gian, theo hoàn cảnh sống, theo trạng thái tinh thần.

Tiêu chí phân biệt cơ bản

Mình dùng bốn câu hỏi, và khuyên bạn trả lời bằng bút trên giấy chứ không chỉ trong đầu.

Quyền quyết định. Mình có quyết định trước khi bắt đầu rằng sẽ dừng lúc nào, và có dừng được đúng lúc không? Giải trí lành mạnh để ta là người cầm lái. Khi lời hứa dừng thường xuyên bị phá, quyền quyết định đang lung lay.

Vị trí trong cuộc sống. Hoạt động này là một phần của đời sống hay đang chiếm chỗ của giấc ngủ, bữa ăn, công việc, học tập, quan hệ? Giải trí nên nằm cạnh những thứ ấy, không đẩy chúng ra.

Cảm xúc đi cùng. Sau khi dừng, mình thấy nhẹ nhõm, bình thường, hay trống rỗng, tội lỗi, bồn chồn? Cảm xúc sau cuộc vui nói nhiều hơn cảm xúc trong cuộc vui.

Sự trung thực. Mình có thấy cần giấu người thân về thời gian hoặc chi tiêu không? Muốn giấu thường là tín hiệu rằng chính mình cũng thấy có điều không ổn.

Thang tự đánh giá nhanh

Hãy trả lời theo ba mức: hiếm khi, đôi khi, thường xuyên, cho mười ý dưới đây, nghĩ về bốn tuần gần nhất. Điểm không dùng để chẩn đoán, chỉ để bạn nhìn rõ xu hướng.

Mình dùng nhiều thời gian hơn dự định. Mình chi nhiều hơn mức đã đặt. Mình khó chịu hoặc bồn chồn khi không dùng được. Mình nghĩ về nó rất nhiều khi đang làm việc khác. Mình dùng để thoát khỏi buồn bã hoặc căng thẳng. Mình muốn "gỡ lại" sau một lần chi nhiều. Mình nói dối hoặc giấu người thân. Mình bỏ lỡ việc học, việc làm hoặc cuộc hẹn vì nó. Mình tăng dần mức chi hay thời lượng để thấy hứng thú như trước. Mình đã thử giảm nhưng không giữ được.

Nếu hầu hết câu là "hiếm khi", bạn đang ở vùng giải trí khá lành. Nếu nhiều câu "đôi khi", đây là lúc siết giới hạn, ghi nhật ký và nói với người thân. Nếu có nhiều câu "thường xuyên", đặc biệt các câu về giấu giếm, vay mượn hay ảnh hưởng đến công việc và gia đình, hãy xem đó là lời mời nghiêm túc tìm hỗ trợ chuyên môn.

Dấu hiệu leo thang

Ngoài thang trên, có những tín hiệu cho thấy mọi việc đang trượt dần. Thời lượng mỗi phiên kéo dài từ từ mà ta không để ý. Mức chi tăng dần để giữ cảm giác hứng thú. Dùng khoản tiền vốn dành cho việc khác: tiền nhà, tiền học, tiền tiết kiệm. Vay mượn hay dùng tín dụng để tiếp tục. Thức khuya, bỏ bữa, bỏ tập, bỏ bạn bè. Dễ cáu gắt khi bị nhắc. Nghĩ rằng lần tới sẽ lấy lại được những gì đã mất.

Một đặc điểm đáng lưu ý: việc leo thang hiếm khi xảy ra trong một ngày. Nó là chuỗi những bước nhỏ, mỗi bước đều có lý do nghe hợp lý. Vì thế nhật ký thời gian và chi tiêu rất có ích, vì chúng cho thấy xu hướng mà trí nhớ làm mờ đi.

Ranh giới giữa giải trí và mất kiểm soát

Mình đề xuất một ranh giới dễ nhớ gồm ba vạch.

Vạch xanh: chơi trong ngân sách và giờ đã đặt, dừng khi hết, cảm thấy bình thường sau đó, các phần khác của đời sống không bị ảnh hưởng.

Vạch vàng: đôi lần vượt giới hạn, có thoáng nghĩ về việc gỡ lại, bắt đầu muốn giấu. Cần siết giới hạn cứng, nghỉ vài ngày không màn hình, nói chuyện với một người tin cậy.

Vạch đỏ: không dừng được dù muốn, chi tiêu ảnh hưởng đến nhu cầu thiết yếu, nói dối thường xuyên, tâm trạng suy sụp liên quan đến hoạt động. Ở vạch này, tự cố gắng một mình thường không đủ.

Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn

Hãy tìm giúp đỡ khi bạn thấy mình ở vạch đỏ, hoặc khi vạch vàng kéo dài nhiều tuần mà các biện pháp tự quản không có tác dụng. Hãy tìm giúp ngay nếu có cảm giác tuyệt vọng, ý nghĩ làm hại bản thân, hoặc áp lực nợ nần nặng nề. Trong trường hợp khẩn cấp về tâm lý, hãy liên hệ đường dây hỗ trợ hoặc cơ sở y tế ở nơi bạn sống.

Các nguồn hỗ trợ thường gồm bác sĩ gia đình, chuyên viên tâm lý, tư vấn viên, nhóm hỗ trợ đồng đẳng, và nhiều nơi có đường dây tư vấn miễn phí. Mình không nêu số điện thoại cụ thể ở đây để tránh sai sót; hãy tìm thông tin từ cơ quan y tế hoặc tổ chức uy tín tại địa phương bạn. Với bản thân nền tảng, bạn cũng có thể tìm các công cụ tự giới hạn hoặc tạm khóa tài khoản trong phần hỗ trợ.

Nhờ giúp đỡ không phải thất bại. Nó giống việc đi khám khi đau lâu ngày, một hành động tỉnh táo.

Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm

Nội dung này chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú và chỉ tham gia khi việc đó hợp pháp ở đó. Xem mọi hoạt động trên B52club như giải trí, không phải cách kiếm thu nhập hay giải quyết khó khăn tài chính. Luôn đặt giới hạn thời gian và ngân sách trước khi bắt đầu, dừng lại khi cảm thấy mệt hoặc căng thẳng, và nếu thấy khó kiểm soát, hãy chia sẻ với người tin cậy hoặc tìm đến hỗ trợ chuyên môn. Mỗi người tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.

Tham khảo thông tin tại B52 club.

About the writer

B52club

@b52club51 posts

Các loạt thư của B52club về tài khoản, thiết bị và nhịp sử dụng, gửi tới người đọc từ đủ 18 tuổi, đọc dần từng lá.

Replies

0

No replies yet. Start the conversation.

Write a reply

Replies are reviewed before they appear. Only a name is needed, no account or email.

Plain text, up to 2,000 characters. Be kind; see the guidelines.

More from B52club

View publication