Go88@go88
Subscribe (RSS)Issue
Phân biệt nghiện hành vi và giải trí lành mạnh quanh Go88
In this issue6
Từ ngoài nhìn vào, người giải trí lành mạnh và người đang mất kiểm soát có thể trông giống nhau: cả hai cùng mở một ứng dụng, cùng dành thời gian trên màn hình. Điểm khác nằm ở bên trong, ở mối quan hệ giữa người ấy và thói quen. Bài này không đưa ra chẩn đoán, vì chẩn đoán thuộc về người có chuyên môn. Mục đích là cung cấp một vài chiếc thước để bạn tự soi, một cách trung thực và không tự trách, khi dùng Go88 hay bất kỳ hình thức giải trí nào.

Ảnh: Markus Stickling / Unsplash
Một đường liền mạch, không phải hai chiếc hộp
Cách nghĩ thường gặp là chia người ta thành "bình thường" và "nghiện", như hai chiếc hộp tách bạch. Thực tế gần với một dải màu hơn: một đầu là giải trí nhẹ nhàng, đầu kia là mất kiểm soát nghiêm trọng, ở giữa có nhiều sắc độ. Người ta có thể trượt dọc theo dải này theo thời gian, nhất là khi gặp áp lực, buồn chán hay biến cố.
Cách nhìn này có ích vì nó bỏ đi nỗi sợ nhãn mác. Bạn không cần tự hỏi "mình có phải người nghiện không", câu hỏi nặng nề và dễ khiến ta chối bỏ. Bạn có thể hỏi nhẹ hơn: "mình đang đứng ở đâu trên dải này, và hướng đi gần đây là gì?". Chính hướng đi quan trọng hơn vị trí.
Tiêu chí phân biệt
Có thể so sánh theo vài tiêu chí. Giải trí lành mạnh thường mang các đặc điểm sau:
- Có kiểm soát. Bạn quyết định trước thời gian và ngân sách, và làm đúng như vậy.
- Có điểm dừng. Bạn dừng được khi đã tới giới hạn mà không phải vật lộn.
- Là một phần của cuộc sống. Công việc, giấc ngủ, các mối quan hệ, sở thích khác vẫn giữ nguyên vị trí.
- Cảm xúc nhẹ. Vui khi dùng, không bồn chồn khi không dùng.
- Dùng tiền dư. Khoản bỏ ra nằm trong phần bạn có thể mất mà không đau.
Còn khi hành vi trượt về phía mất kiểm soát, bạn có thể thấy:
- Đặt giới hạn rồi phá giới hạn, nhiều lần, và thấy khó giải thích lý do.
- Nghĩ về nó thường xuyên, ngay cả lúc làm việc khác.
- Cần tăng mức tham gia hoặc thời gian mới thấy đã.
- Dùng để thoát khỏi cảm xúc xấu, như căng thẳng, buồn chán, cô đơn, hơn là vì vui.
- Muốn quay lại để gỡ phần đã mất.
- Giấu hoặc nói giảm với người thân.
- Bỏ bê việc quan trọng, như công việc, bữa ăn, giấc ngủ, các cuộc hẹn.
- Vay mượn hoặc dùng tiền chưa dành cho việc này.
Thang tự đánh giá đơn giản
Dưới đây là một thang bạn có thể chép vào sổ và tự chấm, không để nộp cho ai. Với mỗi câu, ghi 0 nếu "hầu như không", 1 nếu "thỉnh thoảng", 2 nếu "thường xuyên", trong ba tháng gần đây.
- Tôi chơi lâu hơn hoặc chi nhiều hơn dự định.
- Tôi cảm thấy bồn chồn hoặc khó chịu khi không chơi được.
- Tôi chơi để quên đi chuyện buồn hoặc lo lắng.
- Tôi từng quay lại với ý định gỡ lại phần đã mất.
- Tôi từng nói không đúng sự thật với người thân về thời gian hoặc số tiền.
- Tôi từng bỏ lỡ việc quan trọng vì chơi.
- Tôi thấy áy náy hoặc xấu hổ về thói quen của mình.
- Tôi từng muốn giảm bớt nhưng không làm được.
Cộng điểm. Mức từ 0 đến 3 thường cho thấy thói quen còn trong tầm kiểm soát, nhưng nên tiếp tục theo dõi. Từ 4 đến 8 là vùng cần chú ý: hãy siết các giới hạn, nói chuyện với người tin cậy và cân nhắc nghỉ một thời gian. Từ 9 trở lên là tín hiệu nên tìm hỗ trợ chuyên môn sớm. Đây chỉ là công cụ tự soi mang tính tham khảo, không phải kết quả chẩn đoán, và con số không quan trọng bằng việc bạn dám nhìn vào nó.
Dấu hiệu leo thang cần chú ý
Một số tín hiệu đáng báo động hơn các tín hiệu khác, vì chúng cho thấy hành vi đang chuyển từ lựa chọn sang bắt buộc:
- Chu kỳ gỡ gạc. Mất rồi muốn bù, bù rồi lại mất, vòng xoáy này tự nuôi chính nó.
- Thu hẹp cuộc sống. Sở thích cũ bỏ dần, bạn bè gặp ít đi.
- Khoản tiền lớn dần, hoặc xuất hiện nguồn tiền "không nên động tới".
- Thay đổi giấc ngủ và tâm trạng, dễ cáu hơn, mệt hơn.
- Che giấu và biện hộ. Càng phải giải thích nhiều, càng nên nghi ngờ.
- Ý nghĩ tiêu cực về bản thân hoặc cảm giác tuyệt vọng. Nếu có, hãy tìm người nói chuyện ngay.
Khi thấy từ hai tín hiệu trở lên cùng xuất hiện, đừng đợi "chạm đáy" mới làm gì. Can thiệp sớm bao giờ cũng dễ hơn.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
Hãy tìm đến người có chuyên môn, như bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc đường dây tư vấn, khi:
- Bạn đã nhiều lần cố giảm mà không thành.
- Có hệ quả rõ ràng về tài chính, công việc, gia đình hoặc sức khỏe.
- Bạn thấy lo âu, trầm cảm, mất ngủ kéo dài đi kèm.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân. Trường hợp này cần liên hệ dịch vụ khẩn cấp hoặc người thân ngay.
Trong lúc chờ hỗ trợ, có vài việc tự làm được: tạm dừng truy cập, nhờ người thân giữ phương tiện thanh toán, gỡ ứng dụng khỏi màn hình chính, kể với một người bạn tin tưởng. Việc nhờ giúp đỡ không phải yếu đuối; đó là quyết định tỉnh táo nhất mà người ta có thể đưa ra.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm
Nội dung này chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên, mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của chuyên gia y tế. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú, coi Go88 chỉ là hoạt động giải trí trong ngân sách đã đặt trước, không vay mượn, không dùng tiền sinh hoạt. Nếu bạn nhận thấy mình khó dừng hoặc cảm xúc bị ảnh hưởng nặng, hãy nghỉ ngay và tìm sự hỗ trợ từ người thân hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Mọi quyết định đều do bạn tự chịu trách nhiệm.
Tham khảo thông tin tại Go 88.
About the writer
Go88
@go8851 posts
Bản tin về Go88, dành riêng độc giả từ đủ 18 tuổi, theo ba chuỗi: Phòng thủ, Sổ sách, Thói quen.
