Tipclub@tipclub
Subscribe (RSS)Issue
Phân biệt nghiện hành vi và giải trí lành mạnh quanh Tipclub
In this issue6
Một trang giấy viết thong thả có lề trái lề phải, có khoảng cách giữa các dòng. Một trang viết dồn có chữ tràn sát mép, dòng chồng lên dòng, đến lúc chẳng còn chỗ cho một ghi chú nào nữa. Đời sống của ta với một hoạt động giải trí cũng có thể trông giống một trong hai trang ấy. Bài này của Tipclub nói về sự khác nhau giữa niềm vui có lề và thói quen đã dần mất lề, dưới tên gọi mà các chuyên gia dùng là "hành vi gây nghiện" hay rối loạn kiểm soát hành vi. Đây là bài cung cấp thông tin phổ thông, không thay thế chẩn đoán của người có chuyên môn.

Ảnh: Brecht Corbeel / Unsplash
Giải trí lành mạnh có những đặc điểm gì
Trước khi nói về dấu hiệu xấu, hãy mô tả điều tốt. Giải trí lành mạnh thường có các nét sau.
- Có điểm dừng do bạn chọn. Bạn quyết định trước thời lượng và ngân sách, và dừng được khi tới mức đó mà không phải vật lộn.
- Không chen vào việc quan trọng. Giấc ngủ, công việc, học tập, bữa ăn, các mối quan hệ vẫn được giữ nếp.
- Nguồn tiền sạch. Chi cho giải trí lấy từ khoản đã dự định, không phải khoản vay hay tiền dành cho nhu cầu thiết yếu.
- Cảm xúc ổn định. Thắng hay không thắng, bạn vẫn vui hoặc bình thản, không bị tâm trạng lên xuống gắn chặt vào kết quả.
- Không cần giấu. Bạn nói được với người thân mình dùng bao nhiêu thời gian và tiền cho nó.
- Có thể nghỉ không khó chịu. Nghỉ một tuần cũng chỉ thấy hơi nhớ, không bồn chồn bực bội.
Nếu hầu hết đều đúng với bạn, nhiều khả năng hoạt động ấy đang nằm trong ranh giới lành mạnh. Nhưng ranh giới ấy không cố định; nó có thể dịch chuyển dần theo thời gian mà không ai để ý.
Tiêu chí phân biệt: từ thói quen sang mất kiểm soát
Giới chuyên môn không dựa vào số tiền hay số giờ riêng lẻ để kết luận, mà dựa vào mẫu hình hành vi và hệ quả. Các tiêu chí thường được nhắc đến gồm có.
- Mất kiểm soát: nhiều lần dự định dừng ở mức nào đó nhưng không giữ được.
- Ưu tiên bị đảo lộn: hoạt động ấy dần chiếm chỗ của việc học, làm và gia đình.
- Tiếp tục dù có hậu quả: biết rõ đang gây thiệt hại về tiền, quan hệ hay sức khỏe mà vẫn không ngừng.
- Cần tăng liều: phải tăng thời gian hoặc mức tham gia mới thấy hứng thú như trước.
- Khó chịu khi dừng: bồn chồn, cáu gắt hoặc lo âu khi bị cắt hoặc tự cắt giảm.
- Đuổi theo phần đã mất: muốn quay lại ngay để gỡ.
- Che giấu: nói dối về thời gian hoặc số tiền đã dùng.
- Dùng như cách trốn cảm xúc: chơi chủ yếu để quên buồn, căng thẳng hay cô đơn.
Đây không phải bảng chẩn đoán, và có một số dấu hiệu xuất hiện không có nghĩa là bạn có vấn đề nghiêm trọng. Nhưng càng nhiều tiêu chí đúng, và càng kéo dài, thì mức độ càng cần được nhìn nghiêm túc.
Thang tự đánh giá nhanh
Hãy lấy một trang sổ và trả lời trung thực từng câu cho chính mình, theo thang bốn mức: không bao giờ, thỉnh thoảng, thường xuyên, hầu như luôn luôn. Cho điểm từ 0 đến 3.
- Trong ba tháng qua, tôi có chơi lâu hoặc chi nhiều hơn dự định không?
- Tôi có thấy khó dừng khi đã tới mức tự đặt không?
- Tôi có từng nói dối hay giấu người thân về việc đó không?
- Tôi có từng bỏ lỡ việc quan trọng vì mải chơi không?
- Tôi có từng chơi để quên một cảm giác khó chịu không?
- Tôi có thấy bồn chồn khi không dùng được trong một thời gian không?
- Tôi có từng muốn tăng mức tham gia để lấy lại phần đã mất không?
Cộng điểm. Mức thấp, từ 0 đến 4, thường là mức nằm trong ranh giới thoải mái. Mức trung bình, từ 5 đến 10, là lúc nên giảm bớt, đặt giới hạn cứng và theo dõi bằng sổ. Mức cao, từ 11 trở lên, là lúc nên nói chuyện với người tin cậy và cân nhắc tìm hỗ trợ chuyên môn. Các ngưỡng này chỉ là gợi ý tự soi chứ không phải kết luận y khoa. Nếu bạn thấy lo, đừng chờ điểm số mới hành động.
Dấu hiệu leo thang cần ghi nhớ
Mất kiểm soát hiếm khi đến trong một đêm. Nó thường đi theo một đường dốc. Ban đầu là chơi nhiều hơn hẳn thường lệ vào vài dịp. Rồi là nâng mức tham gia thường xuyên hơn. Tiếp theo là chuyển sang dùng tiền chưa dự định, ví dụ tiền dành cho hóa đơn. Sau đó là vay mượn, giấu giếm, mâu thuẫn với người thân. Cuối cùng là cảm giác kẹt, muốn dừng nhưng không dừng nổi, kèm theo xấu hổ và lo âu.
Hãy chú ý đặc biệt khi bạn thấy mình đang lặp lại câu "chỉ lần này nữa", khi nhật ký chi tiêu có những khoản nạp liên tiếp trong thời gian ngắn, hoặc khi người thân bắt đầu bày tỏ lo lắng. Ba tín hiệu đó, đơn lẻ cũng đáng nghe, cùng lúc thì nên coi là hồi chuông.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
Hãy cân nhắc tìm sự giúp đỡ nếu có một hoặc nhiều điều sau: bạn không thể giữ được giới hạn dù đã cố nhiều lần; hoạt động này gây thiệt hại tài chính hoặc rạn nứt quan hệ rõ rệt; bạn thấy trầm cảm, lo âu nặng hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình; hoặc bạn dùng nó như cách duy nhất để đối phó với cảm xúc.
Có thể bắt đầu từ những bước nhỏ. Nói với một người thân hoặc bạn đáng tin về điều bạn đang trải qua. Gặp bác sĩ, nhà tâm lý hoặc chuyên viên tư vấn có kinh nghiệm về hành vi gây nghiện. Tìm các đường dây hỗ trợ hoặc nhóm tương trợ ở địa phương. Trên Tipclub, bạn cũng có thể dùng các tùy chọn tự giới hạn hoặc tạm khóa tài khoản nếu có, và liên hệ bộ phận hỗ trợ qua kênh chính thức để được hướng dẫn. Tìm giúp đỡ không phải là thất bại; đó là cách người cẩn thận sửa lại trang sổ trước khi mực loang thêm.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm
Nội dung của Tipclub chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên, và việc tham gia phải tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú. Hãy xem mọi hoạt động trên nền tảng là giải trí, đặt giới hạn thời gian cùng ngân sách trước khi bắt đầu, và dừng lại ngay khi thấy mình bị cuốn đi hay căng thẳng. Bạn tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình; nếu cảm thấy khó kiểm soát, hãy tạm nghỉ, trò chuyện với người thân hoặc tìm sự hỗ trợ phù hợp từ người có chuyên môn.
Tham khảo thông tin tại https://tip.club/.
About the writer
Tipclub
@tipclub51 posts
Bản tin Tipclub với bốn mục thư: tài khoản, thiết bị, sổ sách, giới hạn cá nhân. Gửi tới người đọc từ đủ 18 tuổi.
